Người gom bạc vàng như gom
chiếc lá
gió vừa sang mùa đã cuốn xa
bay
Kẻ ôm quyền cao tưởng đời còn
mãi
nào hay đêm dài phủ trắng đôi
tay
Người gom bạc vàng như gom
chiếc lá
gió vừa sang mùa đã cuốn xa
bay
Kẻ ôm quyền cao tưởng đời còn
mãi
nào hay đêm dài phủ trắng đôi
tay
1.
Người về trả nợ tháng năm
Trả quê nửa mảnh trăng rằm
ngày xưa
Người về cuốc nắng, trồng mưa
Mồ hôi nhỏ xuống đường bừa rẽ
đôi
Bồng bềnh lãng đãng mây trôi
Có con én nhỏ xa xôi giữa trời
Chuồn chuồn đậu đọt mùng tơi
Cuối mùa lá úa, lá rơi mịt mù…
Trưa hè man mác lời ru
Đong đưa cánh võng, vi vu gió
lành
Nước sông in bóng trời xanh
Chênh vênh bóng núi, chòng
chành gió đưa…
Trâu về theo tiếng mõ khua
Xa xa vọng tiếng chuông chùa
ngân nga
Hoàng hôn trăng đậu mái nhà
Ánh vàng gieo rắc như xa như
gần…
Đọc những tiểu luận của tác giả Đặng Xuân Xuyến về Ngũ hành và Tử vi, người ta không thấy cái vẻ thần bí, hù dọa thường gặp ở các thầy tướng số mà lại thấy bóng dáng của một trí thức đang ưu tư về nhân sinh. Cống hiến lớn nhất của ông chính là việc gạn đục khơi trong cổ học phương Đông bằng nhãn quan thực chứng, giúp hóa giải cái gọi là "mê hồn trận" vốn làm nản lòng bao thế hệ người học lý số.
1.
Lắng lòng rót mật vào thơ
Tình yêu tuổi nhỏ dại khờ mới
nhen
Lần đầu gặp gỡ làm quen
Bỗng nghe “Tiếng sét…” gọi
tên “Ái tình…”
Nắng rơi tia nắng lung linh
Gió bay tà áo dáng hình đắm
say
Xin Trời sợi chỉ buộc tay
Tơ hồng kết nối ngày ngày yêu
thương…
Giọt sương trên lá còn vương
Gió lay khẽ rụng trên đường ướt
vai
Tóc dài buông xõa chia hai
Bóng em trong nắng đổ dài
tinh khôi…
Em ơi… chiều đã muộn rồi
Hoàng hôn tím cả một trời
mênh mang
Lối về tím rụng hoa xoan
Tím màu chung thủy tím man
mác buồn…
(Cảm nhận khi đọc “Mẹ là chút nắng cuối đông”
của nhà thơ, nhà giáo Trịnh
Đình Bích)
Chiều
qua, nhận được tập thơ “LỐI VỀ”, món quà quý nhà thơ, nhà giáo Trịnh Đình Bích
gửi tặng, tôi ngồi chậm rãi đọc rồi bỗng khựng lại khi gặp bài thơ “Mẹ là chút
nắng cuối đông” bởi những hình tượng ẩn dụ vừa lạ vừa quen, nơi “cái nắng cuối
đông” mỏng manh lại trở thành biểu tượng bất diệt cho hơi ấm tình mẫu tử. Bài
thơ không chỉ là tiếng lòng hiếu nghĩa mà còn là một khoảng lặng đầy chiêm nghiệm
về lẽ vô thường và giá trị của sự hiện diện - một thông điệp nhân văn mà tác giả
đã chắt chiu gửi gắm qua từng nhịp thở của chữ nghĩa.
Tháng Năm rồi mà trời trở gió
ngang
Chút rét mồ côi đậu trên
nhành lá biếc
Anh đứng đợi em, lòng riêng
thầm tiếc
Nắng đâu rồi? Để lạnh buốt
bàn tay.
.
Cứ ngỡ mùa này phượng đã đỏ
hây hây
Sen hồ kia đã bắt đầu xòe
cánh mỏng
Ai biết được cái hanh hao se
bóng
Lại tìm về giữa mùa hạ chói
chang.
.
Áo mỏng chờ nhau, gió tạt ngỡ
ngàng
Cái rét ngọt cứ len vào nấc cửa
Em có đến hay em còn lần lựa
Sợ ngoài đường sương muối đọng
vai thon.
.
Anh vùi tay sâu trong túi áo
sờn
Nghe hơi thở hóa thành làn
khói nhẹ
Tháng Năm lạ kỳ, dịu dàng và
khe khẽ
Dỗ dành anh bằng một chút heo
may.
.
Dẫu có lạnh thêm, anh vẫn đứng
đây
Gom hết gió mùa đông vừa lạc
tới
Để lúc em sang giữa dòng người
mải miết
Ủ ấm bàn tay, bù lại những
hao gầy...
Cuộc trò chuyện này được khởi nguồn từ cuộc tranh biện gay gắt giữa Tiến sĩ Hà Thanh Vân và Nhà thơ Trần Hạ Vi những ngày đầu tháng 5 năm 2026 về những lời “cáo buộc” việc sử dụng AI trong sáng tác thơ ca và phản biện văn chương.
1-
BÌNH ĐỊNH, QUY NHƠN
CÔNG VIÊN NGUYỄN SINH SẮC,
NGUYỄN TẤT THÀNH
Đến Bình Định tìm đường cứu nước
Đường đi tới xa xăm phía trước
Bác lên tàu… bôn ba…Pháp, Nga
Tư tưởng Mác - Lê… dẫn dắt dân ta
Bài thơ “Đêm Yên Dũng” của tôi được tuyển in trong cuốn “Thơ Nam Định 5 năm đầu thế kỷ” của Hội VHNT Nam Định do Nxb. Hội Nhà văn ấn hành năm 2006.
NHÀ VĂN NGUYỄN KHẢI - TỪ
NIỀM TIN ĐẾN TỰ VẤN LÒNG
Trong hành trình văn học của Nguyễn Khải, người đọc dễ nhận ra hai chặng rõ rệt: Một thời kỳ của niềm tin chắc nịch, và một thời kỳ của những câu hỏi tự vấn chính mình.
LUẬN TIỀN
Tiền trao tráo nửa nụ cười
Là bao ân nghĩa cả đời đi
tong
Lòng người cuộn nước đục
trong
Chữ tâm phó mặc tiền đong phận
người.
*.
Hà Nội, sáng 21 tháng 04/2026
ĐẶNG XUÂN XUYẾN
1.
Quê xưa lâu lắm mới về
Vẫn làng xóm cũ, vẫn quê
thanh bình
Rêu phong phủ kín mái đình
Cây đa quên tuổi, một mình
đơn côi
Phù sa bên lở bên bồi
Thương con sông cũ bồi hồi
phân vân
Hàng dừa, hàng bắp bâng
khuâng
Giàn bầu, giàn mướp bao lần
trổ bông
Nghe con nước lớn, nước ròng
Gửi theo dòng chảy nỗi lòng dạt
phiêu
Cuối chiều nắng tỏa liêu xiêu
Tiếng chuông rơi nhẹ, sáo diều
vấn vương
Bóng Cha… bóng lúa thân
thương
Một đời, một nắng, hai sương
nhọc nhằn
Mẹ ơi… như kiếp con tằm
Chắt chiu nhả lụa tháng năm dặm
dài…
Đọc bài TÌM HIỂU VỀ NGUYÊN LÝ CỦA NGŨ HÀNH của tác giả Đặng Xuân Xuyến, cảm giác đầu tiên là sự nhẹ nhõm. Nhẹ nhõm vì ông không dùng những từ ngữ đao to búa lớn mà ông viết như đang tâm sự cách nhìn đời qua lăng kính của Ngũ hành một cách tỉnh táo và nhân bản. Ông không nhìn lá số theo kiểu "vơ đũa cả nắm" hay hù dọa bằng những lời tiên tri huyền bí, mà tỉ mỉ bóc tách từng lớp quan hệ giữa Mệnh, Cục, Cung và Sao. Đây chính là một cống hiến thực tế, giúp người học Tử vi thoát khỏi cách đoán mò để bước vào thế giới của sự logic và định lượng.
Thuận bằng tuổi tôi, học cùng tới cấp 3 nhưng chỉ chơi thân với nhau mấy năm cấp I. Về vai vế họ hàng thì tôi gọi Thuận là cậu xưng cháu, họ cũng xa xa rồi, cỡ nếu Thuận là con gái có yêu đương với tôi thì trong họ cũng không ai phản đối. Nhà tôi ở xóm Chùa, đầu làng, còn nhà Thuận ở giữa làng, đi bộ đến nhà nhau chắc chỉ hết mươi, mười lăm phút. Ngày học cấp I, Thuận hay rủ tôi vào nhà chơi, cứ gọi tôi là anh xưng em, tình cảm lắm, mà Thuận toàn khen tôi đẹp trai học giỏi rồi đợi lúc tôi phổng mũi vì được khen là Thuận nhẹ nhàng dúi vào tay tôi con dao để băm bèo, cái chổi để quét nhà, quét bếp... Thuận khôn lắm, chả ngây ngô như tôi, như thằng Chủ, thằng Oanh,... Rõ ràng Thuận cao hơn tôi, trắng hơn tôi, đẹp trai hơn tôi, nếu chấm điểm, Thuận xứng đáng điểm 10, còn tôi chiếu cố thì may ra được 5 điểm, vậy mà Thuận luôn nắm tay tôi, chớp chớp mắt nhìn tôi rồi thủ thỉ: - Xuân ơi, ước gì em đẹp trai như anh, sau này em sẽ làm cho khối đứa con gái phải có con với em...
Sáng mấy hôm trước đi làm lại Căn cước ở trụ sở công an phường, anh công an lớn tuổi nhìn tôi ngạc nhiên hỏi: - "Anh mới tẩy nốt ruồi ở bên cánh mũi trái à?". Tôi ngớ người: - "Không! Mình cũng không biết mũi mình có nốt ruồi.". Anh công an ít tuổi nghe tôi nói vậy cứ tủm tỉm cười nhìn tôi đầy nghi hoặc. Tôi vội phân trần: - "Thật mà! Mình không hề biết mình có nốt ruồi ở mũi và cũng không biết tại sao nốt ruồi đó lại biến mất.". Có vẻ 2 anh công an đều không tin lời tôi nói vì việc một người không hề hay biết về một đặc điểm nhận dạng ngay trên khuôn mặt mình suốt mấy mươi năm là một điều vô lý.
Bài nghiên cứu “Trạng nguyên Đào Sư Tích cuộc đời và giai thoại” của tôi đã đăng nhiều trang mạng, in trên báo tạp chí, in cả trong sách “Trạng nguyên Đào Sư Tích”…
(Tặng các bạn K6 ĐHTL Hà Nội khoá 1964-1969)
Trần Đăng Tính
Về
thăm bãi Lão hôm nay
Bãi xưa trẻ lại… Vải cây xanh
rờn
Ẩn
mình dưới bóng đa Dùm
Xum xuê cành lá, bọc đùm sinh
viên…
Dừng
chân suối Mỡ thân quen
Khu sinh thái mới mọc lên lẫy
lừng…
Suối
trong còn nhớ tôi không?
Ngược dòng kiếm sỏi… ước mong
đem về
Gặp
dòng thác Bạc… thích ghê…
Gặp em sơn nữ mải mê nương
chiều
Cánh
cò bạt gió phiêu diêu
Đền Trung, đền Thượng chuông
kêu vọng lời
Em
cười e lệ bên tôi
Núi Huyền, sông Lục… Tình người
vấn vương…
1.
Người về… một sớm bình minh
Vịn vào cơn nhớ… tìm hình tuổi
thơ…
Nghiêng vành nón lá nhấp nhô
Giữa làn sóng lúa xanh mơ
cánh đồng
Màu trời xanh biếc, xanh
trong
Chích chòe réo gọi hừng đông
lên rồi
Một đàn chim sẻ rong chơi
Tiếng kêu ríu rít, tiếng rơi
bồi hồi
Trời cao lãng đãng mây trôi
Dậy mùi hương đất, gió xuôi
bãi bờ
Cảnh quê như thực, như mơ
Bâng khuâng, xao xuyến bài
thơ không lời
Chuồn chuồn đậu ngọn mồng tơi
Cuối mùa lá úa, lá rơi đầy thềm
Nắng nghiêng xuống gót chân mềm
Áo nâu trong gió bóng em bồng
bềnh…
TÔI LẠI THỞ DÀI NGÓ XA XĂM
Tôi xa làng Đá đã nhiều năm
Từ độ người ta tuổi chớm Rằm
Cái tuổi xúi người say má thắm
Thả hồn mơ mộng mãi xa xăm
.
Tôi nhớ, người ta một cuối
năm
Giữa chiều mưa ấy rét căm căm
Mặc tôi thảng thốt chặt tay nắm
Vẫn nhẹ lắc đầu ngó xa xăm.
.
Tôi biết người ta với làng Chằm
Ân tình riêng nặng đã nhiều
năm
Người ta lại giỏi cam chịu lắm
Mặc kẻ làng Chằm biệt biệt
tăm.
.
Tôi về làng Đá mỗi cuối năm
Nhìn người hóa đá giữa đêm Rằm
Tuổi xuân tự lấp sâu vạn dặm
Tôi lại thở dài, ngó xa
xăm...
.
Hà Nội, 26 tháng 01 năm 2026
ĐẶNG XUÂN XUYẾN
.
Giữa vô số những bài phê bình phim đầy rẫy thuật ngữ chuyên môn hay những lời tán dương sáo rỗng trên mặt báo, bài viết của tác giả Đặng Xuân Xuyến về bộ phim Bố Già (Web drama) của Trấn Thành hiện lên như một nốt trầm khác biệt. Không đứng ở vị thế của một nhà lý luận hàn lâm để mổ xẻ, Đặng Xuân Xuyến nhìn bộ phim bằng đôi mắt của sự trải đời và trái tim của một người bố. Những cảm nhận của ông không chỉ dừng lại ở việc bóc tách cái hay, cái dở của một sản phẩm giải trí, cũng không chỉ là một bản "giải mã" kỹ thuật điện ảnh mà còn là một bức tâm thư đầy tinh tế, kết nối giữa thực tại nghiệt ngã của nghệ thuật thương mại và vẻ đẹp vĩnh cửu của tình thân.
Suốt từ ngày 24 tháng 3 đến nay, Đông La cứ lên facebook lại lảm nhảm: "thằng Đặng Xuân Xuyến trí thấp tâm tối", "chịu cứng không thể phản bác bài tôi đã viết", "tưởng chê được Nhà văn Đông La thì mình cũng số 1 tài năng", rồi "Xuyến đã xuyên tạc sự thật, xúc phạm danh dự công dân, đã phạm pháp".....
TRẦN MỸ GIỐNG
THOÁNG BÓNG VĂN NHÂN
(Tuyển bút ký, nghiên cứu,
phê bình)
NHÀ XUẤT BẢN ...
LỜI THƯA
Thưa các bạn đọc kính mến!
Tôi là Trần Mỹ Giống, tuổi Kỷ Sửu, quê xã
Xuân Trung, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Năm 1971, đang theo học năm thứ
tư đại học thư viện, tôi nhập ngũ. Năm 1972 – 1973 tôi là chiến sĩ Trung đội vệ
binh Trung đoàn 101 Sư đoàn 325 chiến đấu bảo vệ Quảng Trị. Năm 1974 tôi học
khóa 35 Trường Sĩ quan Lục quân Việt Nam. Ra trường, tôi được điều về làm Trợ
lý Ban tuyên huấn Sư đoàn 338, bảo vệ biên giới phía Bắc tại Đình Lập, Lạng
Sơn. Năm 1981 tôi chuyển ngành học tiếp rồi về công tác đến khi nghỉ hưu tại
Thư viện tỉnh Nam Định.
Yêu cầu công tác phụ trách mảng địa chí
thư mục, phải sưu tầm tài liệu, nghiên cứu, tuyên truyền về địa phương, trong
đó có mảng nhân vật chí. Tôi đã viết một số bài giới thiệu tác giả, tác phẩm
địa phương đăng báo và tạp chí. Nay tôi tuyển chọn một số bài đó in thành tập
sách đặt tên là “Thoáng bóng văn nhân”. Tự biết bản thân kiến văn nhỏ hẹp, năng
lực có hạn, tôi chỉ dám viết về những nhân vật của quê hương Nam Định theo nhận
thức của cá nhân, chú trọng nhân vật ít người nói đến. Tên sách là “Thoáng bóng
văn nhân” mang hàm ý soạn giả chỉ cung cấp cho bạn đọc về nhân vật, tác phẩm
một cách sơ lược. Tất nhiên, số lượng nhân vật được đề cập trong sách chỉ là
một phần nhỏ, còn nhiều nhân vật của Nam Định khác mà tôi bỏ qua (vì kiến văn
hẹp, hiểu biết quá ít, hoặc nhân vật đã có quá nhiều người viết mà tôi lại
không có phát hiện riêng)…
Nội dung sách được bố cục:
- Các nhân vật Nam Định xếp theo thời gian sống.
- Giới thiệu tác phẩm của một số tác giả Nam Định.
- Một số bài có tính chất phản biện được xếp cuối
sách.
Nhiều bài viết đã đăng báo, tạp chí ký
tên tác giả: Trần Mỹ Giống, Trần Thanh Minh, Trần Thị Thanh, Trần Tuấn Phương,
Trần Hoàng, Trung Thực, Đinh Thị Khế… Đó đều là những bút danh của Trần Mỹ
Giống. Có một số bài ký tên hai tác giả Hoàng Dương Chương, Trần Mỹ Giống nay
cũng được tuyển vào sách này dưới tên một tác giả là Trần Mỹ Giống. Nguyên do
là: Tôi và anh Hoàng Dương Chương cùng là cán bộ Thư viện tỉnh Nam Định, hiện
nay cùng sinh hoạt ở Hội Văn học Nghệ thuật Nam Định và Hội Khoa học Lịch sử
Việt Nam – Nam Định. Một thời chúng tôi ghi tên hai tác giả trong các bài viết
của mình… cho vui. Năm 2008, anh Hoàng Dương Chương thống nhất với tôi: Bài của
ai trả về cho người đó để thuận lợi khi làm tuyển tập cá nhân. Vì thế, có một
số bài trước đây ghi tên hai tác giả Hoàng Dương Chương, Trần Mỹ Giống (như các
bài viết về Trần Tung, Xuân Trình, Văn Cao… vốn do tôi viết) nay được trả về
cho tác giả đích thực.
Riêng một số bài phản biện, tôi có sử
dụng tư liệu dịch của nhà nghiên cứu Hán - Nôm Dương Văn Vượng, hoặc sử dụng tư
liệu, góp ý thiết thực của nhà nghiên cứu Trịnh Thị Nga nên tôi ghi rõ tên các
tác giả cộng tác dưới bài viết.
Chắc chắn tập sách còn nhiều khiếm
khuyết, tôi vẫn hy vọng, “Thoáng bóng văn nhân” sẽ đem đến cho bạn đọc hiểu
khái quát về một số nhân vật, tác giả, tác phẩm của đất Nam Định quê tôi.
Xin chân thành cảm ơn các bạn.
Thành Nam, tháng 12 - 2021
Trần Mỹ Giống
NGÔ MIỄN - ÔNG LÀ
AI? Phần 1.
Ngô
Miễn qua sách “LỊCH SỬ LÀNG THI”
Ngô Miễn bắt đầu được thờ phụng ở Xã Xuân Hy (tại Đền thượng gần chùa, và sau đó ở Đền chung hiện nay từ 1930, xây dựng sau cơn cuồng phong 1929) từ đầu thế kỷ 20, những năm thời Khải Định. Những năm trước 1980 việc thờ cúng ở các Đền, chùa, lăng, miếu ít được chú ý, thậm chí còn bị coi là “mê tín dị đoan”. Sau năm 1980 các thiết chế tâm linh vật thể và phi vật thể được phục hồi, các làng xã, ngành văn hoá thông tin đã chú ý định hình các di tích lịch sử, văn hoá, kiến trúc tâm linh của người xưa. Nhiều làng xã đã hình thành nên các Tổ nghiên cứu lịch sử quê hương. Ở xã Xuân Hy (lúc đó là làng Xuân Hy thuộc xã Xuân Thuỷ, huyện Xuân Thuỷ, tỉnh Hà Nam Ninh), Tổ nghiên cứu lịch sử quê hương đã tập hợp các bậc cao niên, các trí thức am hiểu lịch sử đất nước, làng quê, biết ít nhiều tư liệu Hán Nôm, tham khảo nhiều tài liệu lịch sử của làng cựu (Xã Xuân Phương – Phúc Yên) và làng anh em vốn cùng 1 xã xưa (Xã Xuân Bảng, huyện Xuân Thuỷ), hội thảo bàn bạc công phu và biên soạn, in typo cuốn sách “LỊCH SỬ LÀNG THI”. (1) (ảnh chụp bìa sách và 68 trang sách kèm theo).
Được bạn bè chuyển cho xem ảnh chụp những dòng chua chát của nhà văn Nguyễn Quang Lập về “thói đời tình người” rất thật trên facebook cá nhân ngày 14 tháng 6 năm 2025: "Bạn bốn phương toàn bạn nhậu, hơn nghìn lít rượu may lắm mới có một người son sắt thuỷ chung. Một người giúp chục kẻ phá, một người chân thành chục kẻ đểu giả. Ngó quanh khó thấy kẻ thật bụng thương mình, toàn đám giả cầy ngoài thơm trong thối, bán bạn 10 xu cũng bán. Thế mà vẫn cứ đánh đu với chúng nó. Là bốn cái ngu. Đại ngu. Tứ đại ngu hu hu hu..". Tôi khá đồng cảm với chia sẻ của ông vì tôi đã từng có đôi lần rơi vào tâm trạng như thế. Tôi lại nhớ tới lời "tâm sự thật”, thật đến phũ phàng của nhà văn Dương Thu Hương về "giới phê bình" qua lời kể của Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh mà thấy thương, thấy tồi tội những người "đam mê con chữ": "Trừ anh Hoàng Ngọc Hiến là thầy tôi, anh Nguyễn Đăng Mạnh là người tôi kính trọng, còn tất cả bọn phê bình đều là dòi bọ. Riêng Phan Cự Đệ là con chó ngao”.
Ngày
10 – 3- 2026: là ngày hẹn của Viện Huyết học và truyền máu trung ương lần thứ 11. Cả đêm thao
thức, dậy sớm. Bà lão lo cơm nước ăn sáng. Con út tiêm tiểu đường và cho bố uống
thuốc các loại. 5 giờ sáng tắc xi Sinh xuất phát. Nhà thơ tiến sĩ Trần Văn Cường
điện bảo:
- Hôm
nay tôi cũng đưa bà xã đến khám lấy thuốc. Đông quá. Tôi lấy số khám từ 6 giờ
sáng mà thứ tự đã hơn 200 số rồi. Tôi lấy số khám cho bác nhé!
- Dạ, cảm ơn bác. Tôi lên thẳng khoa bác ạ.