VỤ ÁN LỆ CHI VIÊN - GƯƠNG TÀY CHO HẬU THẾ / Việt Thắng

    

      (Nhân sự việc nhân thế, suy ngẫm về những gương tiền nhân).

 

Lịch sử nhân loại đã nhiều lần chứng minh: Thắng được thiên hạ dễ hơn thắng được lòng người. Hàn Tín dựng nên cơ nghiệp nhà Hán, cuối cùng lại chết dưới chính lưỡi gươm của triều đại mình tạo dựng. Nhạc Phi tận trung với Nam Tống, rốt cuộc ngã xuống bởi lòng đố kỵ và quyền mưu. Câu Tiễn phục quốc nhờ mưu lược của Phạm Lãi và Văn Chủng. Ngày đại nghiệp thành công, Phạm Lãi nhìn thấu lòng người nên lặng lẽ rời bỏ quyền thế, còn Văn Chủng ở lại rồi bị ép phải tự vẫn. Lịch sử đổi thay, triều đại này tan triều đại khác soán ngôi. Con người đổi áo mão cân đai; duy chỉ có tham sân si… vẫn mang nguyên một khuôn mặt từ ngàn xưa đến ngàn sau.

Lịch sử Đại Việt cũng không thoát khỏi vòng nhân quả ấy.

Không có Nguyễn Trãi, chưa chắc có cơ nghiệp nhà Hậu Lê. Lê Lợi có thanh gươm dẹp giặc. Nguyễn Trãi có ngòi bút thu phục lòng dân. Một người mở đường bằng binh lực. Một người mở nước bằng nhân nghĩa. Từng lời trong Bình Ngô đại cáo không chỉ tuyên cáo chiến thắng, mà còn dựng nên nền móng tinh thần cho một triều đại.

Giang sơn vừa yên, lòng người đã động.

Lê Lợi qua đời. Triều đình trở thành nơi quyền lực âm thầm chuyển dịch. Công thần hôm qua bỗng hóa chướng ngại của tham vọng hôm nay. Cái chết đột ngột của nhà vua tại Lệ Chi Viên chỉ là cơ hội để những mưu đồ đã ẩn sâu từ trước hiện nguyên hình. Một bản án được dựng lên. Tam tộc bị tru di. Máu của người trung nghĩa tưới đỏ vườn vải. Tiếng oan chìm khuất giữa những lời tung hô và những chiếc mũ quan cúi rạp.

Nhiều năm sau, chính con cháu nhà Lê phải minh oan cho Nguyễn Trãi. Danh dự được trả lại. Người chết không thể hồi sinh. Một đạo chiếu rửa sạch được tội danh, không thể lau khô máu đã thấm xuống đất. Một lời xin lỗi của lịch sử cũng không gọi được những linh hồn đã khuất trở về.

Nhà Phật chỉ mỉm cười trước mọi cuộc đổi thay.

Sắc tức là không. Không tức là sắc.

Ngai vàng là sắc. Quyền lực là sắc. Công trạng là sắc. Oan khuất cũng là sắc. Có đó rồi mất đó. Hôm nay oai phong áo mão trên ghế cao, đi một bước tiền hô hậu ủng. Ngày mai chỉ còn nấm cỏ ven sông. Hôm nay được người đời tung hô. Ngày mai trở thành tội nhân trong một bản án đã được sắp đặt. Tất cả chỉ là bóng mây trôi qua cõi tạm. Chỉ có nghiệp theo con người từ kiếp này sang kiếp khác.

Điều đáng sợ chưa bao giờ là gươm giáo ngoài chiến địa. Gươm giáo chỉ giết một thân xác. Tham sân si… có thể giết cả một triều đại. Nó khoác áo trung thành, ẩn sau những lời nhân nghĩa, cúi đầu trước quyền uy, rồi âm thầm gieo mầm hủy diệt. Ngoại xâm nhiều khi chưa làm mất nước. Nội tâm mục ruỗng đã làm mất đạo.

Lệ Chi Viên vì thế không chỉ là một vụ án của lịch sử. Đó là một tấm gương đặt giữa dòng thời gian để mọi thế hệ cúi xuống soi mình. Soi để biết công lao không phải bùa hộ mệnh. Trung thành không bảo đảm bình an. Danh vọng càng cao, vực thẳm của lòng người càng sâu. Người tu được trí thì nhìn thấy lối lui như Phạm Lãi. Người giữ trọn trung nghĩa như Văn Chủng, như Nguyễn Trãi, lại để chính sinh mệnh mình làm lời cảnh tỉnh cho hậu thế.

Hơn năm thế kỷ đã trôi qua. Vườn vải vẫn còn trong sử sách. Triều đại đã hóa bụi. Những gương mặt quyền lực cũng chỉ còn là vài dòng chữ cũ. Duy chỉ có tham sân,si… của con người vẫn đi qua từng thời đại; núp dưới đủ danh nghĩa: Thay tên đổi họ, thay áo đổi mũ, tiếp tục thử thách lòng người.

Kẻ không thắng được chính mình, sớm muộn cũng lặp lại Lệ Chi Viên. Chỉ khác tên người, khác triều đại, khác thời đại. Nhân quả thì chưa từng khác.

 

       VŨ VIỆT THẮNG