BÌNH THƠ: BÀI “TRƯA HÈ” THỨ 2 CỦA NHÀ THƠ HOÀNG NGỌC TRÚC

 

     

Chân dung nhà thơ Hoàng Ngọc Trúc

 

Hoàng Ngọc Trúc là một nhà thơ có hồn thơ đằm thắm, gắn bó sâu sắc với thiên nhiên và cuộc sống bình dị của làng quê Việt Nam. Hoàng Ngọc Trúc có hai bài thơ cùng tên là “Trưa hè”, đều bằng thể lục bát tứ tuyệt. Bài “Trưa hè” tôi giới thiệu với các cụ kỳ trước, vừa hiện thực, vừa mộng, đậm chất suy tư, chiêm nghiệm, thể hiện không khí bức bối với cái nóng đổ lửa xuống đường… Còn bài thơ “Trưa hè” thứ 2 tôi giới thiệu với các cụ kỳ này lại phác họa một bức tranh trưa hè đầy chất thơ, vừa cụ thể, vừa giàu sức gợi, thể hiện cảm xúc vui, lắng đọng và tình yêu cảnh vật quê hương thiết tha của tác giả.

Bài thơ như sau:

 

                 TRƯA HÈ

 

Trời cao xanh ngắt tầng mây

Ai đem vàng lá rắc đầy mặt sông?

Lập loè lửa phượng xa trông

Cánh diều no gió ngủ trong khoảng trời…

 

Hoàng Ngọc Trúc

 

Qua những hình ảnh quen thuộc như bầu trời, lá vàng, lửa phượng, cánh diều, nhà thơ đã thổi hồn vào khung cảnh một buổi trưa hè yên ả, thơ mộng của làng quê.

      Bài thơ mở đầu bằng không gian rộng lớn, cao vời vợi:

     “Trời cao xanh ngắt tầng mây”

     Câu thơ vẽ nên một nền trời mùa hè đặc trưng, cao, xanh, trong trẻo, không một gợn mây vẩn đục. “Xanh ngắt” gợi một màu xanh đậm, thuần khiết, đầy sức sống của một ngày đẹp trời. Không gian như được mở rộng đến vô tận, tạo cảm giác thanh thoát, khoáng đạt. Màu xanh ngắt ấy là phông nền cho toàn bộ bức tranh trưa hè của bài thơ…

     Hình ảnh thứ hai xuất hiện một cách đầy bất ngờ và thú vị:

     “Ai đem vàng lá rắc đầy mặt sông?”

 Câu thơ là một câu hỏi tu từ mang tính chất ngạc nhiên, trìu mến. Lá vàng dấu hiệu của sự chuyển mùa rơi rụng phủ kín mặt sông như được ai đó “rắc” xuống một cách có chủ ý, gợi sự nhẹ nhàng, tỉ mẩn, tưởng chừng vô tình mà lại mang vẻ đẹp sắp đặt của tạo hóa. Hình ảnh vừa làm ta hình dung ra màu vàng của lá trên nền xanh của nước, của trời, vừa gợi sự chuyển động nhẹ nhàng, góp phần tô điểm cho khung cảnh tĩnh lặng của buổi trưa hè yên ả.

     Sắc màu tiếp tục được điểm thêm:

     “Lập lòe lửa phượng xa trông”

     “Lửa phượng” là cách nói ẩn dụ gợi cảm  màu đỏ rực của hoa phượng như ngọn lửa thắp sáng cả một góc trời. Từ láy “lập lòe” gợi ánh sáng chập chờn, nhấp nháy dưới nắng hè, tạo nên hiệu ứng thị giác sinh động. Hoa phượng vốn là loài hoa gắn với mùa hè, với tuổi học trò, vì thế câu thơ không chỉ tả cảnh mà còn khơi gợi những kí ức, hoài niệm về một thời cắp sách đến trường...

     Câu cuối xuất hiện “Cánh diều” như một điểm nhấn của bài thơ:

     “Cánh diều no gió ngủ trong khoảng trời”

     Câu thơ giàu chất tạo hình và đầy sáng tạo. “Cánh diều no gió”, hình ảnh con diều căng phồng vì gió, bay bổng giữa khoảng không. Nhưng điều đặc biệt là nhà thơ dùng từ “ngủ”, một động từ vốn dùng/thuộc về con người, động vật, để chỉ trạng thái của cánh diều. Cánh diều không bay, không chao lượn, mà đứng yên như đang “ngủ” say, gợi tả một sự tĩnh lặng, thư thái tuyệt đối của buổi trưa, khi mọi vật như ngừng chuyển động. Cả câu thơ cũng “ngủ” trong một khoảnh khắc thời gian, và một vùng không gian ngưng đọng.

 

     Về mặt nghệ thuật của bài thơ, tôi xin nêu vài nhận xét:

     Một là: Bài thơ được viết theo thể thơ lục bát nhịp điệu nhẹ nhàng, uyển chuyển, phù hợp với không khí êm ả của một buổi trưa hè nắng đẹp.

Hai là: Câu hỏi tu từ “Ai đem vàng lá rắc đầy mặt sông?” gợi sự gần gũi, như một lời trò chuyện của tác giả với tạo vật, thiên nhiên.

Ba là: Hình ảnh ẩn dụ “lửa phượng” làm cho sắc đỏ trở nên có sức sống mãnh liệt và sống động.

Bốn là: Nhân cách hóa “cánh diều no gió ngủ” khiến sự vật trở nên có hồn, có trạng thái tâm lí như con người.

Năm là: Ngôn ngữ thơ trong sáng, giàu hình ảnh và nhạc điệu; các từ láy “xanh ngắt”, “lập lòe” tăng sức gợi hình, gợi cảm.

 

     Qua việc miêu tả bức tranh thiên nhiên, nhà thơ kín đáo gửi gắm tình yêu quê hương, sự gắn bó với vẻ đẹp bình dị của làng quê, cùng một chút bâng khuâng man mác, một nét tâm trạng khá đặc trưng của hồn thơ lãng mạn.

     Bài thơ là bức tranh trưa hè yên bình, thơ mộng của làng quê. Qua đó, tác giả thể hiện tình yêu thiên nhiên tha thiết, sự rung cảm tinh tế trước vẻ đẹp bình dị mà nên thơ. Bài thơ cũng nhắc nhở người đọc biết trân trọng những khoảnh khắc yên ả, thanh bình của cuộc sống thường nhật, những vẻ đẹp dễ bị lãng quên giữa nhịp sống hối hả.

 

Tóm lại:

Bài thơ của Hoàng Ngọc Trúc giàu sức gợi, là một bức tranh thủy mặc thu nhỏ về cảnh làng quê trong một buổi trưa hè yên ả. Bằng tài năng quan sát tinh tế và ngòi bút đằm thắm, nhà thơ đã biến những sự vật quen thuộc nhất thành những hình ảnh giàu chất thơ, mang nặng sức sống và tràn trề cảm xúc. Bài thơ không chỉ là một bức tranh đẹp mà còn là tiếng lòng của một tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước, một lời nhẹ nhàng nhắc ta hãy đi chậm lại, hãy dừng lại ít phút giữa dòng đời hối hả vội vã, để lắng nghe hơi thở bình yên của  thiên nhiên đẹp, của làng quê yêu dấu.