VÀI CẢM NHẬN KHI ĐỌC BÀI THƠ NHỚ BẠN CỦA TRẦN VĂN THUYÊN / Việt Thắng

 

 

      1. Điều được – cái hay của bài thơ

 

Bài thơ có tấm lòng thành, xuất phát từ sự ngưỡng mộ và thương nhớ nhà thơ Quang Dũng – tác giả Tây Tiến. Ngôn từ giản dị, chân thật, không cầu kỳ, thể hiện đúng tâm tình một người lính cũ hoặc một người tri âm.

Nhiều câu thơ gợi lại bối cảnh, âm vang của Tây Tiến:

“Đường lên Tây Tiến bao ‘khúc khuỷu’

Mưa rừng gió núi nắng chơi vơi”

rõ ràng là gợi từ câu của Quang Dũng:

“Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời”.

Nhà thơ đã dẫn lại theo cách riêng, giữ được âm hưởng gian nan, hiểm trở.

“Sông Mã gầm sôi cơn sóng mạnh”

→ gợi nhớ câu:

“Sông Mã gầm lên khúc độc hành”.

Vẫn là Sông Mã hùng vĩ, vẫn vang dội nỗi nhớ bạn bè đã ngã xuống.

“Bạn bè chiến hữu giờ đâu tá?!” → rất đời thường, rất chân chất, cho thấy nỗi nhớ thương đồng đội nay đã vắng.

Một số đoạn còn mang nét mộc mạc mà dễ thương:

“Hành quân vượt núi ‘cơm lên khói’

Ấm tình quân dân hội đuốc hoa”

→ không chỉ nhắc gian lao, mà còn gợi tình quân dân ấm áp, gần gũi.

Nhìn chung, ưu điểm nổi bật là sự chân thành. Cái “nhớ” của tác giả không tô vẽ, mà bộc bạch thẳng thắn, rất đúng với tinh thần tưởng nhớ người bạn văn – bạn lính.

 

2. Những chỗ còn hạn chế, khiếm khuyết

 

Về ngôn ngữ thơ: nhiều câu vẫn thiên về kể, nhắc lại, chứ chưa tạo được sức gợi, sức lắng. Ví dụ:

“Tuổi cao sức yếu chân đã mỏi

Nhớ là nhớ lại chỉ nhớ thôi”

→ hơi thừa chữ, vòng vo, làm mất nhạc điệu và độ nén của thơ.

 

Sự so sánh với nguyên tác Quang Dũng:

 

Khi nhắc lại những câu như “khúc khuỷu”, “Sông Mã”, người đọc dễ liên tưởng ngay đến bản gốc Tây Tiến. Nhưng vì cách diễn đạt của Trần Văn Thuyên còn giản lược, chưa đạt độ hình tượng và khí phách như Quang Dũng, nên đôi chỗ bị “nhạt đi” so với nguồn gốc.

      Thí dụ: Quang Dũng viết “Sông Mã gầm lên khúc độc hành” vừa hùng vĩ vừa bi tráng. Trong khi đó, câu “Sông Mã gầm sôi cơn sóng mạnh” vẫn mạnh mẽ, nhưng phần “độc hành” – nét cô đơn, bi thương – đã mất đi.

Thiếu sự mới mẻ: Bài thơ gần như là một bản “hồi tưởng” – dẫn, nhắc lại nhiều hơn là sáng tạo. Nếu tác giả dám thêm cảm nhận riêng về thế hệ mình, về Quang Dũng trong mối giao cảm hôm nay, thì bài thơ sẽ sâu hơn.

 

3. Kết luận

 

Bài thơ “Nhớ bạn” có giá trị ở tình cảm chân thật, thành kính dành cho Quang Dũng và đồng đội Tây Tiến. Đó là cái hồn, cái tình cần được trân trọng.

Tuy nhiên, thi pháp còn đơn giản, thiên về kể, dẫn lại, chưa có nhiều sáng tạo ngôn ngữ và hình tượng, nên sức ngân vang nghệ thuật còn hạn chế.

Nói ngắn gọn: đây là một bài thơ có tình mà chưa thật sự có tầm, vẫn cần sự gọt giũa để vừa giữ được lòng thành, vừa nâng cao nghệ thuật.

 

VŨ VIỆT THẮNG