TRAO ĐỔI THÊM VỀ BÀI “TRƯA HÈ” SỐ 2 CỦA NHÀ THƠ HOÀNG NGỌC TRÚC

 

Từ trái qua phải: Cố Họa sĩ Hồ Y, Cố nhà văn Trần Huy Thuận, cố nhà thơ Hải Như, Nhà thơ Hoàng Ngọc Trúc và Trần Mỹ Giống 

 

      Kính thưa các cụ!

Cụ nhà thơ Vũ Việt trao đổi về bài thơ “Trưa hè” thứ 2 của cụ Hoàng Ngọc Trúc có yêu cầu tôi làm rõ sự tìm tòi sáng tạo của tác giả đối với bài thơ và các từ “xanh ngắt”, “lập lòe”, “cánh diều no gió”…

Tôi xin trả lời như sau:

Trong bài bình, tôi không nhấn mạnh các từ “xanh ngắt”, “lập lòe”, “cánh diều no gió” là sáng tạo độc đáo của tác giả, mà chỉ nói cái hay của các từ đó được cụ Hoàng Ngọc Trúc sử dụng hợp với ngữ cảnh và cảm xúc tình cảm bài thơ… Nhờ đó mà bài thơ truyền được cảm xúc thẩm mỹ tới nguời đọc.

Các từ này không phải là sự sáng tạo, phát hiện của cụ Hoàng Ngọc Trúc.

 

Về từ “Lập lòe”:

Cụ Nguyễn Du miêu tả mùa hè trong Truyện Kiều bằng hai câu thơ thật tài tình:

“Dưới trăng quyên đã gọi hè

Đầu tường lửa lựu lập lòe đơm bông”.

Đêm trăng tiếng chim cuốc kêu khắc khoải da diết như gọi mùa hè. Góc vườn/ sân hoa lựu đơm bông đỏ lập lòe như đốm lửa… biểu trưng cho mùa hè.

Nhà thơ Hoàng Ngọc Trúc cũng dùng từ “lập lòe”,  nhưng không phải hoa lựu đơm bông, mà là hoa phượng nở, nhìn từ xa lập lòe đỏ rực một góc trời. Hoa phượng nở cũng được coi là biểu tượng của mùa hè.

Như vậy, Hoàng Ngọc Trúc không phải tìm tòi sáng tạo, mà chỉ kế thừa vận dụng tinh hoa của cụ Nguyễn Du một cách linh hoạt vào thơ mình.

 

Về từ “Xanh ngắt”:

“Xanh ngắt” cũng được nhiều người dùng phổ biến trong văn học. Tỷ dụ:

      Trong bài “Thu vịnh”, nhà thơ Nguyễn Khuyến viết câu mở đầu:

“Trời thu xanh ngắt mấy tầng cao,”

 Trong bài “Thu ẩm” của Nguyễn Khuyến cũng có câu:

“Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt?”

Xin nói về trải nghiệm của bản thân khi viết bài thơ “Tặng em”. Ban đầu tôi tả bầu trời cao rộng là “Trời cao xanh thắm”. Sau nghĩ lại thấy từ “cao” là lộ ý, ít chất thơ. Từ “xanh thắm”,  “xanh ngắt”… cũng đã quá quen thuộc trong văn học, nhiều người đã dùng. Tự nghĩ mình chưa đủ tài sử dụng các từ đó hay hơn những người đi trước nên tôi đổi thành: “Trời xanh vời vợi”. Từ “cao” lộ ý đã bị loại bỏ, “vời vợi” vẫn tả được cái cao rộng của bầu trời.

      Lại nói về bài thơ của cụ Hoàng Ngọc Trúc. Mở đầu bài “Trưa hè”, cụ Hoàng Ngọc Trúc viết:

“Trời cao xanh ngắt tầng mây”

Đúng là không mới, ít công tìm tòi sáng tạo. Nhưng tả bầu trời trong xanh cao trưa hè đẹp dùng từ “xanh ngắt” quả thật “đắt”.

 

Về “Cánh diều no gió”:

“Cánh diều no gió” cũng đã được nhắc đến trong nhiều tác phẩm. Ví dụ:

Thần đồng thơ Trần Đăng Khoa bốn lần dùng câu “Cánh diều no gió” làm câu đầu của bốn khổ thơ trong bài “Thả diều”.

Tác giả Tụ Vinh cũng viết câu “Cánh diều no gió” trong bài “Em là cánh diều”.

Nhà thơ Trần Hà Yên trong bài “Chiều quê” cũng viết câu mở đầu bài thơ là:

“Yên bình cánh diều no gió”

      Như vậy, “Cánh diều no gió” cũng không phải là sáng tạo độc đáo của nhà thơ Hoàng Ngọc Trúc.

      Vậy cái tìm tòi sáng tạo, cái độc đáo trong bài thơ của cụ Hoàng Trúc là gì?  

Tôi cho rằng từ “ngủ” trong câu “Cánh diều no gió ngủ trong khoảng trời” của cụ Hoàng Ngọc Trúc rất đáng ghi nhận. Tả trạng thái của cánh diều no gió đứng yên trên không trung như “ngủ”… thì đúng là nhân cách hóa hay và độc đáo, ít thấy ai đã dùng. Do đó, có thể công nhận đây là sự tìm tòi sáng tạo của nhà thơ Hoàng Ngọc Trúc.

Về câu “Ai đem vàng lá rắc đầy mặt sông?”

Đây là câu thơ hay như tôi đã bình. Hoàng Ngọc Trúc hẳn phải dày công suy nghĩ tìm tòi sáng tạo lắm. Chính tác giả tâm sự: “Khi ngắm cảnh lá vàng rụng trên mặt sông, thấy sóng lăn tăn phản chiếu nắng mặt trời lấp lánh như muôn tấm vàng lá… Tôi cảm xúc viết câu thơ vừa thực, vừa tưởng tượng như thế.”   

 

Tóm lại:

- Các từ “lập lòe”, “xanh ngắt”, “cánh diều no gió” đã khá phổ biến trong văn học, dùng lại thì không mới, song phải thấy bản thân các từ đó nếu được dùng hợp cảnh hợp tình thì vẫn hay. Trong bài “Trưa hè”, cụ Hoàng Ngọc Trúc đã sử dụng các hình ảnh đẹp một cách linh hoạt, hợp cảnh hợp tình, kế thừa tinh hoa của các nhà thơ đi trước, nên đạt được giá trị thẩm mỹ như tôi đã bình.

- Với tôi, câu thơ “Ai đem vàng lá rắc đầy mặt sông?” là một câu hay. Và câu “Cánh diều no gió ngủ trong khoảng trời”, từ “ngủ” ở đây nhân hóa hay. Xin ghi nhận sự tìm tòi sáng tạo độc đáo của tác giả.

Cụ nào có ý kiến khác xin được chỉ giáo ạ.

 

2-11-2026

   TMG

Cụ nào ngại đọc, mở video nghe...

https://www.youtube.com/watch?v=6s4mpuahrRE&t=325s