THEO MỘNG TA VỀ
Ta thấy ta từ Sông Núi cũ
Trôi như con suối biệt xa nguồn
Rơi như chiếc lá không về cội
Chạm tới vô biên những nỗi buồn!
Trôi đi! Như thể chim lìa tổ
Bỏ lại máu, xương bọc giống nòi
Bỏ cả tình quê yêu dấu mãi
Búc ruột mà đi… hởi Đất Trời!
Ta đi như trốn ta vào núi
Thắp lửa rừng xanh tóc bạc rồi
Đốt than nửa gánh ta vào chợ
Nửa gánh “Hoàng hoa” sưởi mộng đời
Ta đi! như bóng ma lìa xứ
Lẫn khuất mười năm bóng dại khờ
“Dâu biển” tang thương sông núi hởi!
Khúc tàn chinh lệ hóa thành thơ
Rồi mai! Gữi xác bên trời vắng
Đất lạ hồn linh cũng dật dờ
“Theo mộng ta về” Sông Núi cũ
Quê mẹ xanh rờn những giấc mơ.
Long
Khánh 1994
Vũ Đức
Tô châu
LỜI BÌNH CỦA CHÂU THẠCH
Mộng
là một giấc mơ, một giấc chiêm bao trong khi ngủ. Ngoài ra mộng còn có ý nghĩa
là một mơ tưởng, một ước vọng, mong muốn hay hoài bảo thành hiện thực một vấn đề gì đó. “Theo Mộng Ta Về” là cụm từ xuất hiện trong ngữ cảnh văn học, thường để diễn tả hành trình trở về
cội nguồn tìm lại cảm hứng tình yêu và tâm hồn mình. Bài thơ “Theo Mộng Ta Về”
của Vũ Đức Tô Châu là giấc mộng không quay lại quê hương, nhưng lại mộng thấy thuở mình bỏ quê hương ra đi
lưu lạc. Đây là một bài thơ chan chứa nỗi niềm cố xứ, nơi sông núi trở thành biểu
tương của cội nguồn, của ký ức, của sự thiêng liêng nhất thuộc về mẹ.
Sông
núi cũ hiện lên tổng quát trong khổ đầu bài thơ, để trên sông núi đó, một khúc
tống biệt hành xảy ra trong đời nhà thơ mà nỗi buồn chạm tới vô biên:
Ta
thấy ta từ Sông Núi cũ
Trôi như con suối biệt xa nguồn
Rơi như chiếc lá không về cội
Chạm tới vô biên những nỗi buồn!
Khổ thơ đầu có 4 câu thơ, thì 3 câu là 3 bức tranh gợi
hình tổng quát, cho ta ý niệm về một cuộc ra đi bất đắc dĩ. Nhà thơ theo giấc mộng
để về lại quê hương nhưng không thấy ngày tái ngộ mà thấy ngày mình ra đi. Sông
và núi hiện lên trong mơ. Nhà thơ là một
phần rất lớn mà cũng rất nhỏ trên sông núi đó. “Trôi như con suối biệt xa nguồn”
là phần rất lớn mà nhà thơ muốn nói, đó là phần tinh thần gắn bó với quê hương.
Phần tinh thần ấy phải rời quê hương, như dòng sông trôi đi ra biển, để phải
“Nước non vẹn một lời thề/ Nước đi đi mãi không về cùng non”. “Rơi như chiếc lá không về cội” là phần rất
nhỏ. Rất nhỏ nhưng cũng rất quan trọng vì đó chính là thân thể của nhà thơ.
Thân thể ấy rơi như chiếc lá nhưng không về gốc của cây, mà bay biệt xa cây. Câu thơ “Chạm tới vô biên những nỗi
buồn” so sánh hình ảnh nỗi buồn bao la như không gian, như vũ trụ. Cả bốn câu
thơ cho ta cảm giác đánh mất những điều thiêng liêng nhất, và hiểu được tấm
lòng hoài hương của thi nhân da diết đến
nhường nào.
Khổ
thơ thứ 2 như những nhát dao cắt vào tâm hồn, vết cắt ấy xẻ thịt xé lòng, quay
quắt trong tim, làm tím luôn dòng máu:
Trôi
đi! Như thể chim lìa tổ
Bỏ lại máu, xương bọc giống nòi
Bỏ cả tình quê yêu dấu mãi
Búc ruột mà đi… hởi Đất Trời!
“Chim
lìa tổ” ở đây không phải là chim thiên di mà là chim vỡ tổ. “Máu, xương bọc giống
nòi” chớ không phải giống nòi bọc máu, xương, nghĩa là tình quê hương có sẳn
trong máu trong xương, mà giống nòi che chở, bao bọc, chớ chưa dùng tình yêu
thương đó phụng sự gì quê hương. Cũng có thể “Bỏ lại máu, xương bọc giống nòi”
là bỏ lại mồ mả, đền thờ cha ông đã từng xây đắp quê hương. Hai câu thơ sau “Bỏ cả tình quê yêu dấu mãi?
Búc ruột mà đi… hởi Đất Trời” là tiếng rên thảm thiết, không phải trách đất trời,
mà hỏi đất trời có hiểu thấu cho tôi không!
Toàn
khổ thơ thứ 2 mang âm hưởng bi tráng, bày tỏ sự bất bình khôn nguôi trong lòng
tác giả, như tiếng kêu của loài chim vỡ tổ, như tiếng rống của con hổ bị lìa
hang động. Bốn câu thơ không chứa ẩn dụ nhưng chứa tâm tư buồn bực, phẩn uất, của
người bị đuổi đi như con suối xa nguồn, như chiếc lá không về cội, như con chim
lìa tổ ấm, mãi mãi bay đi không về. Nếu có về được chăng, chỉ về bằng mộng mà
thôi.
Ở
khổ thơ thứ 3, nhà thơ cho biết mình đi “như trốn ta vào núi”. Núi nầy không phải
núi ở quê hương mà núi ở một miền xa cách quê hương. Bởi vì nếu ở trên quê
hương thì nhà thơ không thể ”Theo Mộng Ta về” quê hương được. Nói thế thôi,
nhưng cũng có nhiều người trốn vào chính
núi quê hương mình, nhưng tâm tư họ luôn nghĩ mình đang lưu vong trên chính quê
hương mình:
Ta
đi như trốn ta vào núi
Thắp lửa rừng xanh tóc bạc rồi
Đốt than nửa gánh ta vào chợ
Nửa gánh “Hoàng hoa” sưởi mộng đời
Câu
“Thắp lửa rừng xanh tóc bạc rồi” mang ý nghĩa sâu sắc về sự hoài niệm. Thời
gian trôi qua không ngừng và nhiệt huyết vẫn cháy bỏng dầu tuổi đã cao. Hình ảnh
rừng xanh là biểu tượng cho lý tưởng tuổi trẻ, còn tóc bạc là dấu hiệu của năm
tháng. Hình ảnh lửa vẫn cháy, thể hiện một tâm hồn không bao gờ nguôi lạnh lý
tưởng của mình. “Đốt than nửa gánh” không có nghĩa đen là chỉ đốt một nửa gánh
than, mà có nghĩa bóng gợi lên sự lam lủ, là biểu tương của sự nhọc nhằn. “Nửa
gánh” là không hoàn thành đủ một gánh, nói lên sự khó khăn trong mưu sinh. “Đốt
thang nửa gánh ta vào chợ” có ý nghĩa về cuộc sống nghèo khó, vất vả của người
lao động nhưng vẫn kiên trì bám trụ với cuộc đời, đồng thời ẩn chứa tấm lòng sắc
son, thủy chung theo đuổi lý tưởng của mình. “Nửa gánh Hoàng Hoa sưởi mộng đời”
là một ẩn dụ sâu sắc, đặc biệt liên quan đến tác phẩm”Gánh Hàng hoa” của Khái
Hưng, thể hiện một khát vọng tình yêu bình dị. “Gánh hoàng hoa” tượng trưng cho
cuộc mưu sinh vất vả nhưng cũng là nét đẹp văn hóa. Nửa gánh chỉ sự dang dở
trong tình trường, hay nỗi cô đơn, sự chia cách
của mối tình. Ở đây nhà thơ lấy tình yêu dang dở đó để sưởi ấm cho mộng
của đời mình. Cả bốn câu thơ nói lên một kiếp đời phiêu bạc, dường như nhà thơ
càng đi xa thì càng thấy mình lạc lỏng quê hương và lạc lỏng chính nơi mình trú
ngụ.
Vào
khổ thơ thứ tư, Vũ Đức Tô Châu dùng hình ảnh đầy u tối, diễn tả sự mất mát của
người xa quê hương. Người đó vất vưởng trong cuộc sống như một chiếc bóng dại
khờ. Những nỗi bi thương đó kết thành thi ca, phần nào cứu rỗi được linh hồn của
người biệt xa xứ:
Ta
đi! như bóng ma lìa xứ
Lẫn khuất mười năm bóng dại khờ
“Dâu biển” tang thương sông núi hởi!
Khúc tàn chinh lệ hóa thành thơ
“Ta
đi như bóng ma lìa xứ” là sự rời đi một cách âm thầm, đột ngột, không để lại dấu
vết, không chia tay với ai. Câu thơ gợi cho ta cảm giác trống vắng, chia ly
trong nỗi buồn như sự chết. “Lẫn khuất mười năm bóng dại khờ/ “Dâu biển” tang
thương sông núi hởi!” là vòng biến thiên nghiệt ngả mà quê hương, núi sông, những
điều bất biến cũng nhuộm màu tang thương. “Tàn chinh” là cuộc chinh chiến đã hết.
Với nhà thơ, lệ chảy nhiều sau cuộc chinh chiến, và lệ ấy đã biến thành thơ. Cả
khổ thơ là của người lưu lạc, ra đi như bóng ma, chịu đựng sống dật dờ, hồi
quang một thời trôi nổi. Khổ thơ vang lên như tiếng quê hương than thở. nhưng ở
câu cuối thơ bật sáng. Câu thơ cuối tạo
độ nặng, làm toàn bộ vượt khỏi sự bi lụy để chạm đến sự thăng hoa.
Cuối
bài thơ, khổ thơ thứ năm là khát vọng trở về với núi sông quê mẹ:
Rồi
mai! Gữi xác bên trời vắng
Đất lạ hồn linh cũng dật dờ
“Theo mộng ta về” Sông Núi cũ
Quê mẹ xanh rờn những giấc mơ
Khổ
thơ nầy là một dự cảm, dầu thân xác chết đi nằm nơi miền đất lạ, linh hồn vẫn
không nằm yên nếu chưa về với quê hương. Hai câu thơ kết như một lời thệ nguyện,
dầu sống hay chết ta vẫn sẽ “Theo mộng ta về” an trú nơi quê hương.
Toàn
bộ bài thơ “Theo Mộng Ta Về” Của Vũ Đức Tô Châu bày tỏ nỗi nhớ quê hương da diết
của người tha phương. Nỗi đau bị đánh bật khỏi cội nguồn. Khát vọng trở về
trong giấc mơ và trong tâm linh, lấy hình ảnh giàu tính biểu tượng: suối xa nguồn,
chim lìa tổ, bóng ma lìa xứ. Ngôn ngữ thơ mộc mạc nhưng giàu sức gợi cảm. Giọng
thơ bi thiết, giàu nhạc tính. Cách lặp điệp từ “Ta đi!” tạo nhịp thơ dồn dập,
nhấn mạnh . Đây là tiếng nói của hàng triệu người xa xứ bất đắt dĩ mà lòng luôn
đau đáu với quê hương./.
Châu Thạch
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét