KHI HÀO QUANG QUÁ KHỨ CHE KHUẤT TẦM NHÌN HIỆN TẠI: Nhàn đàm Việt Thắng

 

Văn chương vốn có một đời sống riêng, vượt ra ngoài tuổi tác, danh hiệu và cả thời đại đã sản sinh ra nó. Một tác phẩm có thể được trao giải, được ca ngợi trong một thể chế, một giai đoạn nhất định nào đấy. Điều đó không đồng nghĩa với việc nó sẽ mãi có giá trị trong lòng nhiều thế hệ độc giả.

Nhìn lại văn học Việt Nam từ giữa thế kỷ XX đến nay, có những nhà văn đã khuất, để lại những tác phẩm thực sự có sức sống. Cũng có những người vẫn đang hiện diện, mang theo bảng thành tích và những giải thưởng từng được trao tặng. Có một số người biết nhìn lại hành trình sáng tác của mình bằng sự khiêm nhường; và đôi khi là sự hối tiếc. Đáng tiếc có người lại xem những danh hiệu quá khứ của mình như một thứ bảo chứng vĩnh viễn. Họ tự hào lấy đó làm thước đo để tự khẳng định vị thế; thậm chí tự   đặt mình cao hơn những người đang cầm bút hôm nay.

Văn chương không phải chiếc ghế để ai đó ngồi mãi trên hào quang. Giải thưởng có thể ghi nhận một tác phẩm của một thời; nhưng không thể thay thế sự đánh giá của thời gian và người đọc. Một trang văn chỉ quanh quẩn với những lời ngợi ca một chiều, né tránh những góc khuất của đời sống; dù từng được tán thưởng một thời; cũng khó có thể chạm đến chiều sâu của thân phận con người. Bởi văn học, suy cho cùng, không chỉ có nhiệm vụ kể lại những điều đẹp đẽ, mà còn phải đủ dũng khí nhìn vào những điều chưa đẹp đẽ; mà người ta thường né tránh.

Điều đáng suy ngẫm hơn là sự chuyển động của lớp người viết trẻ. Họ có cách tiếp cận khác, ngôn ngữ khác, tư duy nghệ thuật khác. Không phải tất cả đều xuất sắc, song không thể vì thế mà phủ nhận những tìm tòi và đóng góp của họ. Một nền văn học muốn phát triển phải có sự kế thừa, đồng thời phải chấp nhận đổi mới. Người đi trước đáng kính không phải vì luôn nhắc lại mình từng đứng ở đâu, mà  còn có tầm nhìn và tấm lòng rộng mở để nhận ra những bước tiến của người đến sau.

Thời gian vốn công bằng với mọi tác phẩm văn học. Nó không đọc bảng thành tích, danh hiệu một thời của tác giả. Nó chỉ giữ lại những gì thực sự có sức lay động lòng người.

Có lẽ, điều đáng sợ nhất đối với người cầm bút; không phải là bị lãng quên, mà là tự bằng lòng với chính mình; lại thêm chữ “Tôi”quá to, làm che khuất tầm nhìn khách quan.Trong khi đời sống và văn chương vẫn không ngừng đi tới.

Bởi văn chương không có ngôi vị bất biến. Danh hiệu thuộc về quá khứ; còn giá trị văn chương chỉ có thời gian và lòng người kiểm chứng.

 

Việt Thắng